Liste der Interpretationen von
Jan Grauls (1957)
Einführende Bemerkungen
Grauls kennt folgende früheren Veröffentlichungen und nimmt kritisch
Stellung zu diesen: Maeterlinck (1903), Bolte (1915), Fraenger (1923), Cornette
(1930), Glück (1932). Vor allem bezieht er sich auf die späteren
Ausgaben Glücks, deren Sprichwörterlisten die Arbeit von Jan Borms
zugrunde liegt.
Grauls nennt seine Identifikationen nur auf holländisch. Jede Interpretation
ist mit einer ausführlichen Erläuterung verbunden, auch zu historischen
Vorformen, Bedeutung, Bedeutungswandel und Verwendung, ebenfalls
ausschließlich auf holländisch. Es werden 85 Szenen besprochen,
wobei zu 9 Szenen zusätzliche 16 Sprichwörter und sprichwörtliche
Redewendungen genannt werden, insgesamt also 101. Das ist weniger als zu
erwarten war, denn schon vorher wurden weit mehr Deutungen abgegeben.
Es scheint, als wollte Grauls alle unsicheren Deutungen wieder aus dem
Gespräch herausnehmen. Weitere 51 Sprichwörter aus der Arbeit
Glücks, der sich auf Borms beruft, werden genannt und als falsch,
überflüssig oder unwahrscheinlich charakterisiert. So wirft er
Borms vor, er habe viele Sprichwörter aus dem 20. Jahrhundert wiedergegeben.
die mit dem Bruegel-Gemälde nichts zu tun hätten: "Het grootste
bezwaar dat ik tegen het werk van de heer Borms heb, is dat hij te minste
een twintigtal spreekworden vermeldt die met Bruegels schilderij niets
te maken hebben" (Grauls, 1957, S.79). Er bedauert auch, daß der als
Bruegel-Kenner bekannte Glück diese Liste widerspruchslos übernommen
habe: "Wegen het groot gezag van G. Glück als Bruegelkenner, is men
vooral in het buitenland geneigd om de verklaringen van de heer Borms, die
gedekt wordt door G. Glück, klakkelos over te nemen" (Grauls, 1957,
S.79).
Die in Klammer stehenden Nummern bei Glück bzw. Fraenger wurden von
mir hinzugefügt.
Literaturnachweis
Jan Grauls (1957): Volkstaal en Volksleven in het werk van Pieter Bruegel.
Antwerpen: N.V. Standaard-Boekhandel, S.77-117.
Dem Buch sind beigefügt: fünf Ausschnittsvergrößerungen
zur Veranschaulichung der Deutungen, einige andere Bilder Bruegels, einige
Bilder anderer Künstler. Von dem Gemälde "Die holländischen
Sprichwörter" gibt es keine Abbildung von dem Älteren aber eine
schwarz-weiß-Abbildung einer Kopie durch Pieter Brueghel dem
Jüngeren.
1. De Pilaarbijter.
In de 16e eeuw had pilaarbijter inzonderheid de betekenis van
schijnheilige, schijnvrome, huichelaar.
Im 16. Jahrhundert für Scheinheilige, Scheinfromme, Heuchler.
Überflüssig ist Glück: 1.1 "Unter dem Hut spielen (Het
is onder het hoedje gespeeld)" (17(b)).
2. In de ene hand water en in de andere hand vuur
dragen.
In het Nederlands was en is ze nog algemeen verspreid met de betekenis
van dubbelhartig, onbetrouwbaar zijn, uit twee monden spreken. Oudtijds werd
ze vooral gebruikt in de zin van: in 't aangezicht vleien en achter de rug
belasteren.
Früher: doppelherzig sein, aus zwei Mündern sprechen. Heute:
Im Angesicht freundlich tun, aber hinterm Rücken lästern.
3. Zij zou de duivel op het (of een) kussen
binden.
Dit wordt gezegd van een flinke vrouw die lang niet gemakkelijk is.
Das wurde zu einer derben, unbequemen Frau gesagt.
4. Met het hoofd tegen de muur lopen.
Iets ondoenlijks willen uitvoeren en niet slagen; iets onmogelijks willen
ten uitvoer brengen.
Etwas untüchtig oder etwas Unmögliches angehen wollen, das nicht
gelingen kann.
(Vgl. franz: "donner de la tête contre un mur", dt: "mit dem Kopf durch
die Wand rennen wollen", eng: "to beat one's head against the wall".)
Nicht zusätzlich Fraenger: 4.1 "Iemand in het harnas jagen" (25)
oder Glück: 4.2 "Hij is in 't harnas gejaagd" (25).
5. De een scheert de schapen, de ander de varkens.
D. w. z. de een heeft het voordeel (de wol) van een zaak, de andere is
in het nadeel (heeft het waardeloos varkenshaar).
Der eine hat den Vorteil einer Sache, der andere ist im Nachteil.
Glück und Borms haben unrecht, wenn sie hier sehen: 5.1 "Veel geschreeuw
en weinig wol" (33a), 5.2 "Scheertse maar en viltse niet" (33b), 5.3 "Geduldig als een schaap" (33c).
6. Als 't kalf verdronken is, dempt men de put.
D. w. z. met raad na daad komen.
Mit dem Rat nach der Tat kommen.
Vgl. 6(a). Als 't kint verdroncken is, so stopt (of deckt) men
de put(te).
7. Men moet zich krommen, Wil men door de wereld
kommen.
Deudelijk en behoeft geen commentaar.
Deutlich und braucht keinen Kommentar.
8. Een stok of een spaak in het wiel steken.
Iets door een onvoorziene hinderpaal beletten.
Durch ein unvorhergesehenes Hindernis gehindert werden.
(Vgl. franz: "mettre des bâtons dans les roues", eng: "to put a spoke
in the wheel".)
9. Hij laat de wereld op zijn duim draaien.
D. w. z. hij heeft ze in zijn macht, hij beschikt er over.
Er hat's in seiner Macht.
10. Die zijn pap gestort heeft, kan niet alles
wederoprapen.
Schade kan niet vollendig hersteld worden.
Schaden kann nicht vollständig wieder hergestellt werden.
11. Hij zoekt het bijltje.
D. w. z. hij zoekt uitvluchten, hij tracht de zaak te rekken.
Er sucht nach Ausflüchten, er versucht die Sache zu dehnen.
Nicht aber Glück-Borms: 11.1 "Die zoekt die vindt" (57(b)) oder 11.2 "Hij is er bij met zijn lantaarntje" (57(c)).
12. Hij weet nauwelijks van 't ene brood tot 't andere
te geraken.
D. w. z. hij kan nauwelijks rondkomen met zijn middelen van bestaan.
Seine Mittel reichen kaum zur Existenz aus.
Ungerechtfertigt Glück-Borms: 12.1 "Een harkje zonder steel" (57b).
13. Si trecken omt lanxte.
D. i. zien wie de baas blijft, wie het wind.
Sehen, wer der Meister bleibt.
Nicht Glück-Borms: 13.1 "Hij is houvast" (59a).
14. Rozen voor de varkens strooien.
D. i. iets goeds en schoons geven aan hen, die er de waarde niet van weten
te schatten.
Etwas Gutes und Schönes an jemandem geben, der es nicht zu würdigen
weiß.
(Vgl. franz: "donner des perles aux pourceaux", "semer des roses devant les
pourceaux", eng: "to cast pearls before swine", dt: "Perlen vor die Säue
werfen".)
15. Zij hangt haar man de blauwe huik om.
D. w. z. zij bedriegt hem.
Sie betrügt ihn.
16. Twee honden aan een been.
D. w. z. twee personen die hetzelfde willen bezitten en met elkander strijden
of twisten.
Zwei Personen, die dasselbe besitzen wollen und sich darum streiten.
17. Gode enen vlassenen baert maken.
D. i. hem bedriegen.
Ihn, Gott, betrügen.
18. Het varken is door de buik gestoken.
De zaak is van te voren beraamd en beklonken, het is een doorgestoken
kaart.
Die Sache ist vorher geplant und abgemacht, es ist ein abgekartetes
Spiel.
19. Hij draagt de dag met manden uit.
D. w. z. hij verkwist zijn tijd wan 't is een zinneloze bezigheid die
hij verricht.
Seine Zeit vertun mit unnützen Dingen.
Warum Glück-Borms das Wort "bodenlos" in 19.1 "Desen draehgt den
dagh met bodemloze manden uit" (35; in der Auflage von 1953) vor "Korb"
einfügen, bleibt ein Rätsel.
20. De ene rokkent wat de andere spint.
D. w. z. de ene ontwerpt het boos opzet dat door de andere wordt
uitgevoerd.
Die eine entwirft einen böses Vorsatz, den die andere ausführt.
Glücks Erklärung "Üble Nachrede weitergetrascht" (34(a)Anm)
ist gut aber eingeschränkt.
21. De kat de bel aanbinden.
D. i. de eerste stap doen tot een gevaarlijke onderneming; de uitvoering
van een lastige taak op zich nehmen.
Den ersten Schritt einer gefährlichen Unternehmung tun, die
Ausführung einer lästigen Sache auf sich nehmen.
(Vgl. franz: "attacher le grelot (au chat)", eng: "to bell the cat", "to
hang the bell about the cats neck", dt: "der Katze die Schellen umhängen",
it: "appicar il sonaglio a la gatta".)
22. Hij is tot de tanden gewapend.
D. w. z. geheel gewapend.
Sehr gut vorbereitet sein.
(Vgl. franz: "être armé jusqu'aux dents", eng: "to be armed
up to the teeth", dt: "bis an die Zähne bewaffnet sein".)
23. Het varken (of de zeug) loopt met de tap
weg of trekt de tap uit.
De zaak is afgelopen.
Die Sache ist vorüber.
24. Den harinck braden om den roge oft kuyt.
Vergeefse moeite doen.
Vergebliche Mühe auf sich nehmen.
Die Interpretation von Glück-Borms 24.1 "Met de koek op het hoofd
thuis komen" (19(b) nur ähnlich) traut er sich nicht zu behaupten.
Woran wollen Glück-Borms im Sprichwort 24.2 "Hij heeft meer in dan
een ijdele haring" (20(a)) erkennen, daß der Hering ledig (ijdel)
ist?
25. Hij zit (of valt) tussen twee stoelen in
de as.
D. w. z. tussen twee gevallen niet weten te kiezen en dus niets uitrichten
of de gelegenheid verzuimen; geen van de twee mogelijkheden of kansen
verwezenlijk zien of weten te gebruiken en daardoor in een benarde positie
komen.
Sich zwischen zwei Dingen nicht entscheiden können, also nichts
ausrichten können oder die Gelegenheit verpassen; keine von zwei
Möglichkeiten umsetzen können.
Völlig überflüssig sind Glück-Borms 25.1 "Wat kan
de rook het hangijzer doen" (21a) und 25.2 "De spillen vallen in de
asschen" (21b).
26. Niemant en soeckt den anderen in den oven, of hy
hefter selver in gewest.
De zin is: Hij die iemand van iets kwaads verdenkt, heeft het vroeger
gewoonlijk zelf bedreven, doch op zijn eigen kwaad let hij niet.
Jemand, der über jemanden oder über eine Sache etwas Schlechtes
denkt, hat es gewöhnlich früher selbst betrieben, doch leugnet
er es.
Dies ziehen sie gegenüber Glück-Borms 26.1 "Er sitzt sich selber
im Licht" (61(a)) vor, da der Ofen vernachlässigt wird.
27. Hij gaapt tegen de oven.
Hij wil iets onmogelijks doen, hij doet vergeefste moeite; hij wil iets
doen dat men niet kan.
Er möchte etwas Unmögliches tun, vergebliche Mühe auf sich
nehmen, etwas tun wollen, das man nicht kann.
28. Zij ziet naar (of zoekt) het henneëi
en 't ganzeëi laat zij lopen.
Het kleine grijpen en het grote verwaarlozen, gezegd van personen bij
wie de gierigheid de wijsheid bedriegt.
Das Kleine greifen und das Große vernachlässigen; von Menschen
bei denen die Gierigkeit die Weisheit täuscht.
29. Door de mand vallen, druipen of zakken.
D. w. z. zijn woorden niet kunnen waarmaken, met schande ergens afkomen,
niet slagen, niet meer weten wat zeggen, verkeerd uitkomen, niet kunnen
antwoorden.
Seine Worte nicht wahr machen können, mit Schande davonkommen, nicht
mehr weiter wissen, verkehrt rauskommen, nicht antworten können.
Überflüssig Glück-Borms: 29.1 "Er hängt zwischen Himmel
und Erde (Hij hangt tusschen hemel en aarde)" (53).
30. Op hete (of gloeiende) kolen zitten
(of staan).
Ongeduldig.
Ungeduldig.
(Vgl. franz: "être sur des charbons ardents", dt: "wie auf glühenden
(feurigen) Kohlen sitzen (stehen)", eng: "to be tenter-hooks", "on pins and
needles", "to sit on hot plates".)
31. Een schelvis uitwerpen om een kabeljauw te vangen.
D. w. z. iets gerings opofferen om een groter voordeel te verkrijgen.
Etwas Geringes opfern für einen größeren Vorteil.
Rätselhaft Glück-Borms: 31.1 "Er fängt die Fische mit den
Händen (Hij vangt de visschen met zijn handen)" (51).
32. Het is gezond in 't vuur te pissen.
Bijgeloof.
Ein Aberglaube.
Nicht aber 32.1 "Zijn vuur is uitgepist" (Fraenger 50), denn
das Feuer ist nicht aus. Unwahrscheinlich auch: 32.2 "Het vlees aan het
spit moet begoten worden" (Fraenger 50(a)).
33. De vos en de kraan hebben elkander te gast.
Bekende fabel: bedrieger bedrogen, met gelijke munt betalen.
Bekannte Fabel: Betrüger betrügen, mit gleicher Münze
bezahlen.
Es falsch und überflüssig gemäß Glück-Borms noch
drei weitere Sprichwörter zu sehen: 33.1 "Was nutzt ein schöner
Teller, wenn nichts drauf ist? (Eet maar van een mooi bord daar niet op
is)" (39a), 33.2 "Ein Schaumlöffel (Een schuymspaen)" (39b), 33.3 "Es ist angekreidet (Het staat in 't krijt)" (39c).
34. Bij de duivel te biecht gaan.
D. i. aan een vijand of een tegenstander of aan iemand, die niet te vertrouwen
is, zijn geheimen mededelen.
Einem Feind, Widerständigem oder jemandem, dem nicht zu vertrauen
ist, seine Geheimnisse mitteilen.
(Vgl. franz: "se confesser au renard", belg. franz: "se confesser au diable",
dt: "beim Teufel zur Beichte gehen".)
35. De duivel een kaars ontsteken of het is een
kaars voor de duivel of een kaars branden voor de duivel.
D. i. een onrechtvaardige macht vleien om er enig voordeel van te bekomen;
overal vrienden trachten te hebben.
Einer unrechtmäßigen Macht schmeicheln um des eigenen Vorteils
willen; überall versuchen, Freunde zu haben.
36. Daar hangt de schaar uit.
D. w. z. het is daar duur, men wordt daar gesneden, afgezet.
Es ist dort teuer, man wird übervorteilt.
37. De hond in de pot vinden.
D. w. z. te laat thuiskomen en alles, het middagmaal, op vinden, terwijl
de hond reeds bezig is de pot uit te likken.
Zu spät nach Hause kommen und entdecken, daß der Hund bereits
dabei ist, den Topf des Mittagmahls auszulecken.
Vgl. 37(a): "Dese vint de hont inden pot"; nicht aber Glück-Borms: 37.1 "Men laet den hondt in, hi gaet op die quern" (22).
38. De hennetaster.
D. i. de keukenpiet, sul, wellusteling.
Wollüstling.
39. Aan een been knagen.
D. i. aan iets werken dat moeite en tijd kost.
An etwas arbeiten, das Mühe und Zeit kostet.
40. De verkeerde wereld.
De wereldbol hangt het ondersteboven, het is dus de verkeerde wereld waarin
alles ongewoon toegaat.
Die Weltkugel hängt kopfüber, es ist also die verkehrte Welt,
in der alles ungewohnt zugeht.
41. De gekken krijgen de kaart.
D. w. z. de dwazen loopt het geluk mee.
Dem Narren läuft das Glück zu.
Nicht aber Glück-Borms: 41.1 "Hij kijkt in de kaart" (6), 41.2
"'t Is naar 't vallen van de kaart" (6a), 41.3 "De teerlingen zijn
gevallen" (6b), denn keines scheint es im 16. Jahrhundert gegeben zu
haben.
42. Hij beschijt de gehele wereld.
D. w. z. hij geeft er niets om; hij walgt er van.
Er gibt nichts drum; er ekelt sich.
43. Hij ziet door de vingers.
D. i. hij laat iets oogluikend toe; hij vergeeft; hij laat lichte vergrijpen
niet al te zwaar wegen.
Etwas durchgehen lassen; vergeben; leiche Vergehen nicht zu schwer
nehmen.
Überflüssig sind Glück-Borms: 43.1 "Da hängt das Messer
(Daar hangt het mes)" (4a), 43.2 "Auf Holzschuhen stehen (Te patijne
staen)" (4b).
44. Zij hebben elkander bij de neus.
D. i. zij bedriegen elkander.
Sie betrügen einander.
45. Door het oog (of de ogen) van de schaar trekken
(of halen).
In zijn bedrijf oneerlijk zijn.
In seinem Beruf unehrlich sein.
Was haben Borms 45.1 "Oog om oog" (8(b)) und Van Gils 45.2 "Een
scherpziend oog" (8(b)Anm) mit der Schere zu tun?
46. Een ei in het nest hebben of laten of houden.
D. i. iets in reserve hebben; een appeltje voor de dorst bewaren; zorgen
dat er nog wat geld in kas blijft.
Etwas in Reserve halten; einen kleinen Apfel für den Durst aufbewahren;
dafür sorgen, daß noch etwas Geld in der Kasse ist.
47. Hij spreekt uit (of met) twee monden.
D. i. hij is vals, onoprecht; hij doet niet hetzelfde ten opzichte van
iedereen.
Er ist tückisch, unaufrichtig.
48. Hij heeft tegen de maan gepist.
D. i. hij is er ongelukkig afgekomen.
Er ist dabei unglücklich davongekommen.
49. Het zijn twee zotten (of twee hoofden) onder
één kaproen.
D. i. het in alles eens zijn, vooral in het kwade; één lijn
trekken; twee handen op één buik zijn.
Sie stecken in allem zusammen.
Die Schüsseln in Glück-Borms: 49.1 "Ungleiche Schüsseln
machen scheele Augen (Ongelijke schotels maken scheele oogen)" (14(b))
gehören zu dem Barbierswinkel des nächsten Sprichworts.
50. De gek scheren met iemand (of iets).
D. i. de spot met iemand of iets drijven.
Spott mit jemandem oder etwas treiben.
Nicht aber Glück-Borms: 50.1 "Ohne Seife barbieren (Scheren zonder
zeep)" (13(b)) oder 50.2 "Es wächst aus dem Fenster heraus (Het
groeit ter venster uit)" (13a).
51. De oorblazer.
D. i. de kwaadspreker, de opruier; iemand die een ander iets in het oor
blaast, dat juist niet ten voordele van een derde is.
Lästerer, Aufrührer.
52. Achter het net vissen.
D. i. vissen op een plaats, die reeds door anderen is afgevist, dus komen,
als er niets meer te vangen is; fig. te laat komen, zijn kans verkeken
hebben.
An einem Platz fischen, der bereits von anderen abgefischt wurde, also
kommen, als nichts mehr zu fangen ist; zu spät kommen.
53. Zij schijten alle twee door (of uit)
één gat.
D. w. z. zij komen goed overeen; het zijn twee handen op één
buik.
Sie kommen gut überein.
Nicht zusätzlich Glück-Borms: 53.1 "Es hängt wie ein Sch...haus
über einem Graben ('t Hangt als een kakhuis boven een graft)" (71a).
54. Grote vissen eten de kleine.
D. i. de machtigen verdrukken de zwakken.
Die Mächtigen unterdrücken die Schwachen.
55. Niet kunnen zien (of lijden), dat de zon
in het water schijnt.
D. w. z. afgunstig zijn op het geluk, de gunst, die een ander te beurt
valt; ontevreden of boos zijn, omdat een ander iets geniet alsof de zon voor
hem alleen moest schijnen.
Neidisch auf das Glück eines anderen sein.
56. Tegen de stroom oproeien, inroeien, opwerken,
opzwemmen.
D. w. z. ondanks verzet of wederstand streven naar het bereiken van zijn
doel; iets trachten te bereiken tegen de algemene mening, de publieke opinie
in.
Trotz Auflehnung oder Widerstand nach seinen Zielen streben; gegen die
öffentliche Meinung sein.
57. Een aal (of een paling) bij de staart
hebben.
D. i. zich met een zaak bezighouden, die licht mislukken kan; met een
wispelturig persoon te doen hebben.
Sich mit einer Sache beschäftigen, die leicht mißlingen kann;
mit einer launischen Person zu tun haben.
58. Het is goed riemen snijden uit een andermans leer.
D. i. men kan gemakkelijk met het geld van een ander royaal zijn, onbekrompen
uitgaven doen.
Man kann leicht mit dem Geld anderer königlich tun.
59. De kruik gaat zo lang te water tot zij breekt
(of berst).
Men kan zo dikwijls iets gevaarlijks of verkeerds doen, totdat het misloopt
en men de slechte gevolgen er van ondervindt.
Man kann sooft etwas Gefährliches oder Verkehrtes tun, bis es schief
läuft und man die negativen Folgen erfahren muß.
(Vgl. franz: "tant va la cruche à l'eau qu'elle se casse (se brise)",
dt: "der Krug geht so lange zu Wasser, bis er bricht", eng: "the pitcher
goes so often (so long) to the well till it comes home broken at last".)
60. Wie weet waer omme de ganzen bervoets gaen.
Dit beeld biedt enige moeilijkheden.
Dieses Bild bietet einige Möglichkeiten.
60(a). Hierom ende daerom gaen de ghanssen baervoets.
60(b). Ben ick niet geroepen om ganzen te hoeden, laet het ganzekens
wezen.
61. Wilde beeren, Die zijn by den ander gheeren.
Tot nu had men het passende gezegde of spreekwoord nog niet gevonden dat
dit beeld voldoende toelicht.
Bisher hat man das passende Sprichwort, das diesem Bild zugrundeliegt,
noch nicht gefunden.
61(a). De beer leiden.
61(b) De beer is los.
Glück-Borms: 61(c). Er sieht die Bären tanzen (Hij ziet de beren
dansen) (81).
62. De cappe op den thuyn hanghen.
D. w. z. een beroep vaarwel zeggen; eigenlijk gezegd van een monnik, die
zijn kapmantel over de omheining van het klooster hangt en dit verlaat.
Vom Beruf Abschied nehmen; eigentlich gesagt von einem Mönch, der
seinen Mantel über den Zaun des Klosters hängt und dieses
verläßt.
(Vgl. franz: "jeter le froc aux orties", Luiker Wals: "taper l'cote so
l'håye".)
63. Geld in het water werpen (of gooien of smijten).
D. w. z. het geld nuttelos uitgeven, het verspillen aan een roekeloze
of dwaze onderneming.
Das Geld nutzlos ausgeben, es in einer leichtsinnigen Unternehmung
verspielen.
(Vgl. franz: "jeter l'argent par les fenêtres", dt: "sein Geld ins
Wasser werfen", eng: "to make ducks and drakes of one's money".)
64. Zijn gat aan de poort vegen.
D. w. z. er volstrekt niet om geven.
Absolut nichts darum geben.
Ganz überflüssig Glück-Borms: 64.1 "Hij duwt de poort met
zijn gat open" (65(b)) und 64.2 "Ieder moet zijn last dragen" (65(c)).
65. Hy cust het rincxken vander dueren.
D. w. z. hij is smoorlijk verliefd.
Er ist (un)sterblich verliebt.
66. Hij springt (of valt) van de os op de ezel.
1. Achteruitgaan en 2. van de hak op de tak springen, wispelturig zijn.
1.Rückgang und 2. Vom Klotz auf den Ast springen, launisch sein.
67. Hij speelt op die kake.
D. w. z. hij eigent zich iets onrechtmatig toe.
Er eignet sich etwas unrechtmäßig an.
68. Het eene bautken naar dandere senden.
D. w. z. de ene pijl na de andere verschieten, zijn middelen uitputten.
Einen Pfeil nach dem anderen verschießen, seine Mittel
erschöpfen.
68(a). Al zijn pijlen verschieten.
68(b). Men moet den pijl dic schieten nae den bolt.
69. De bezem uitsteken of uithangen.
Dit geschiedde wanneer er in een huis feest werd gevierd.
Das geschah, wenn in einem Haus ein Fest gefeiert wurde.
70. Over de bezem getrouwd.
Dit wordt schertsend gezegd van men en vrouw die in onwettige gemeenschap
met elkander leven.
Das wurde scherzend gesagt zu einem Mann und einer Frau, die unverheiratet
zusammen leben.
Unbekannt Glück-Borms und Fraenger 70.1 "Unterm Besen getraut (Onder
den bezem getrouwd)" (2).
Unwahrscheinlich: 70.2 "Vrijen onder één dak, Is een groot
gemak".
71. Hij loopt of hij het vuur in zijn aars (in het lijf,
in zijn gat) had.
D. w. z. hij loopt uit al zijn macht.
Er läuft so schnell er kann.
72. De huik naar de wind hangen.
D. w. z. van partij veranderen naarmate de omstandigheden dit raadzaam
schijnen te maken.
Von Parteien, die sich je nach Umständen ändern, wie es ratsam
scheint.
73. Daar zijn de daken met vladen gedekt.
D. w. z. daar is alles in overvloed.
Es gibt alles im Überfluß.
74(a). So ras 't hecken van den dam is lopender de
verckens in 't kooren
74(b). Waar het hek open is, lopen de varkens in
't koren.
D. w. z. wanneer er geen toezicht meer is, kunnen de kinderen (of de knechts)
doen wat ze willen of loopt alles verkeerd.
Wenn es keine Aufsicht gibt, können die Kinder (oder die Knechte)
machen, was sie wollen, oder es läuft alles verkehrt.
Überflüssig Glück-Borms: 74.1 "Weniger Getreide, aber mehr
Fleisch (Mindert de schoof, zoo wast het varken)" (83(b)) und 74.2
"So hoch, wie die Eber im Korn springen (Hochop soo die beren in 't coren
springhen)" (83(c)).
75. Zij kijkt naar de ooievaar.
D. w. z. zij luiert, zij werkt niet.
Sie faulenzt, arbeitet nicht.
Nicht Glück-Borms: 75.1 "An den Federn erkennt man den Vogel (Aan
de pluimen ziet men wat vogel het is)" (73a).
76. Hij slaat (of vangt) twee vliegen in
één klap (of lap).
D. w. z. twee oogmerken tegelijk bereiken.
Zwei Absichten auf einmal erledigen.
Unwahrscheinlich Glück-Borms: 76.1 "Hij verjaegt de vliegen met een
lapken" (72(b)).
77. Hem roeckt niet wiens huus dat brant als hy hem
bij de colen wermen mach.
[Ohne Erläuterung]
Vielleicht auch 77(a). "Hij steekt zijn huis in brand om zich aan de kolen
te warmen" oder 77(b). "Als het huis brandt, warmt men zich bij de
kolen".
Nicht aber Glück-Borms: 77.1 "Bluscht het vuur eer het ten dake
uitslaat" (84(b)), 77.2 "Waar rook is, is vuur" (84(c)), 77.3
"Bistu een crygher oft bistu een boer" (84(d)), 77.4 "Goede soldaten
vreezen geen vuur" (84(e)) und 77.5 "Gescheurden muur is saan
ontset" (84a).
78. De bloksleper.
D. i. de bedrogen, bespotte, afgedankte minnaar.
Ein betrogener, verspotteter Geliebter.
79. Paardekeutels zijn geen vijgen.
D. w. z. zich niets lasten wijsmaken.
Sich nichts weismachen (vormachen) lassen.
80. Een oog (oogje) in het zeil houden.
D. i. op zijn hoede zijn, nauwlettend toezien.
Auf der Hut sein.
Überflüssig Glück-Borms: 80.1 "Vor dem Wind ist gut segeln
(Voor wint ist goet seylen)" (85).
81. Hij beschijt de galg.
1. Hij geraakt aan de galg; hij zal nog gehangen worden. 2. Verachten,
misprijzen, niets om iets geven.
1. Er wird noch gehängt. 2. Verachten, nichts darum geben.
Nicht aber Glück-Borms: 81.1 "Wo das Aas liegt, fliegen die Krähen
(Waar 't aas is vliegen de kraaien)" (91) oder Fraenger: 81.2
"Dit is boter aan de galg gesmeerd" (90).
82. De oude vrouw met de drie honden.
[Ohne Erläuterung]
Oder vielleicht: 82(a). "Siet dat daer geenen swarten Hondt tusschen
komt", 82(b). "Het viel een witten hont met een zwarte", 82(c).
"Nood doet oude quenen draven", 82(d). "Angst en vreese doen den ouden
loopen".
83. Hij want pluimen (of koren) in de wind.
D. i. hij handelt verkeerd, dwaas, nutteloos.
Er handelt verkehrt, nutzlos.
84. Als de ene blinde de andere leidt, vallen ze beiden
in de gracht.
D. w. z. wanneer een onbekwame de leiding wil nemen, mislukt de
onderneming.
Wenn ein Unfähiger die Leitung übernehmen will, mißlingt
die Unternehmung.
85. Niemand ooit zo klein iets spon, of het kwam wel
aan de zon.
[Ohne Erläuterung]
Copyright © Frank Detje
Copyright © electronic copy DE
PROVERBIO
Forum
